آیین نامه اجرایی قانون مدیریت پسماندها

ماده 1

علاوه بر عبارات و اصطلاحات مندرج در ماده (2) قانون مدیریت پسماندها – مصوب 1383 – عبارات و اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به كار می رود :

1- قانون : قانون مدیریت پسماندها - مصوب 1383 -

2- جداسازی : جدا كردن زباله ها از یكدیگر

3- بازیافت: فرایند تبدیل پسماند به مواد یا انرژی قابل استفاده مجدد .

4- كارگروه ملی :‌كارگروه ملی مدیریت پسماندها

5- صندوق : صندوق ملی محیط زیست (‌مصوب بند "ب" ماده (68) قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران - مصوب 1383 )

6- موسسه استاندارد : موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران

7- جزء ویژه : آن دسته از پسماندهای ویژه ایجادشده توسط اشخاصی كه عمدتا تولیدكننده پسماند عادی هستند.

8- سازمان: سازمان حفاظت محیط زیست

ماده 2

برای دستیابی به هماهنگی بین دستگاه های مذكور در قانون،‌ كارگروه ملی با تركیب زیر تشكیل می شود :

1- رئیس سازمان حفاظت محیط زیست (‌رئیس كارگروه )

2- معاون وزارت كشور ( رئیس سازمان شهرداری ها و دهیاری های كشور )

3- معاون وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكی

4- معاون وزارت صنایع و معادن

5- معاون وزارت نفت

6- معاون وزارت نیرو

7- معاون وزارت جهاد كشاورزی

8- معاون موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران

9- معاون سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران

10- معاون سازمان مدیریت و برنامه ریزی كشور

11- معاون شهرداری تهران

12- معاونان سایر دستگاه ها حسب مورد

تبصره- كارگروه استانی جهت هماهنگی در سطح استان با تركیب مدیران دستگاه های مذكور در استان به مسئولیت معاون امور عمرانی استانداری و دبیری مدیر كل دفتر شهری و روستایی استانداری تشكیل می گردد . كارگروه مذكور می تواند در صورت لزوم كارگروه های شهرستانی را با تركیب مشابه به مسئولیت معاون فرماندار در سطح شهرستان ها تشكیل دهد .

ماده 3

وظایف كارگروه ملی با رعایت قانون به شرح زیر می باشد :

1 - تدوین ،‌تنظیم و بازنگری جداول فهرست پسماندهای موضوع تبصره (2) ماده(2) قانون برای تصویب در شورای عالی حفاظت محیط زیست . دستگاه ها باید فهرست پسماندهای ویژه مورد نظر خود را به كارگروه ملی اعلام نمایند و دستگاه های پیشنهاد دهنده در هنگام بررسی موارد پیشنهادی خود با حق رأی در كار گروه حضور می یابند .

2– ایجاد هماهنگی بین دستگاه ها برای پیشنهاد استانداردهای مقرر در قانون به موسسه استاندارد .

3- ایجاد هماهنگی بین دستگاه های مجری قانون در اجرای امور فرهنگی ، آموزشی و اطلاع رسانی .

4- پیشنهاد اصلاح فهرست موضوع ماده (12) آیین نامه ناظر بر اخذ هزینه های بازیافت از تولیدكنندگان و وارد كنندگان .

5- پیشنهاد برای گسترش استفاده از مواد اولیه بازیافتی .

6- پیشنهاد ضوابط و دستورالعمل های مربوط به :

الف - دفع ،‌ پردازش و بازیافت پسماندها

ب - حدود تشخیص پسماندهای ویژه

پ - شیوه های تولید و مصرف به نحوی كه پسماند كمتری ایجاد شود .

ت - چگونگی واگذاری مدیریت اجرایی پسماندها به اشخاص حقیقی و حقوقی متقاضی سرمایه گذاری در امور مدیریت پسماندها

7- ارائه سایر پیشنهادهای مرتبط با مدیریت پسماندها

ماده 4

مدیریت های اجرایی پسماندهای عادی باید طرح جامع و تفصیلی مدیریت پسماند را به گونه ای تهیه کنند که در مراکز استان ها و همچنین شهرهای با جمعیت بیش از یک میلیون نفر تا پایان سال 1390 و در سایر شهرها و روستاها تا پایان سال 1392 ، همه پسماندها ی عادی را به صورت تفکیک شده جمع آوری نمایند .

تبصره 1- طرح جامع یاد شده در کارگروه تبصره ماده(2) این آیین نامه و طرح تفصیلی آن در شورای اسلامی مربوط تصویب می شود .

تبصره 2- جزء ویژه پسماند های عادی و کشاورزی ، پسماند عادی محسوب نشده اما مدیریت اجرایی آن به عهده مدیریت پسماند عادی می باشد که در برنامه راهبردی مدیریت پسماند عادی ، اجزای آن پیش بینی خواهد شد .

تبصره3- اعتبارات مورد نیاز برای آموزش و اطلاع رسانی پسماندها توسط وزارت کشور ( سازمان شهرداری ها و دهیاری های کشور ) تامین خواهد شد .

ماده 5

وزارت کشور باید با هماهنگی سازمان شیوه نامه های اجرایی مدیریت پسماندهای عادی و کشاورزی و پسماند ویژه تبدیل شده به پسماند عادی از قبیل تولید ، ذخیره سازی ، جمع آوری ، جداسازی ، حمل و نقل ، بازیافت ، پردازش و دفع را با رعایت ماده (11) قانون ، شش ماه پس از ابلاغ این آیین نامه تهیه و به مورد اجرا گذارد .

تبصره– شیوه نامه های موضوع این ماده پس از تهیه و انتشار در روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران به منزله اعلام بوده و لازم الاجرا می باشد .

ماده 6

وزارت کشور موظف است :

1- ضوابط ، مقررات و دستورالعمل های قانونی را به مدیریت های اجرایی پسماند عادی و شوراهای اسلامی ابلاغ نماید .

2- بانک اطلاعاتی مدیریت پسماند های عادی و کشاورزی را تهیه و برای تکمیل بانک اطلاعاتی جامع پسماندها به سازمان ارائه نماید .

3- محل دفع پسماندهای عادی را بر اساس ضوابط زیست محیطی و با هماهنگی سازمان و وزارت جهاد کشاورزی تعیین نماید .

4- شیوه نامه انعقاد قرارداد و ارجاع عملیات مدیریت پسماند به اشخاص حقیقی و حقوقی ذیصلاح را تهیه نماید .

5- شیوه نامه های اجرایی سازماندهی اشخاص حقیقی و حقوقی که قبل از تصویب قانون و آیین نامه در عملیات مدیریت پسماند عادی فعالیت داشته اند را تهیه نماید .

6- با وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در تهیه شیوه نامه موضوع ماده (5) قانون همکاری نماید .

ماده 7

محل های دفع تعیین شده پسماندها در صورت لزوم ، با اجرای مفاد قانون نحوه خرید و تملک در اختیار مدیریت های اجرایی پسماند ها قرار گرفته تا طبق ضوابط و مقررات مربوط بهره برداری گردد .

ماده 8

تولید کنندگان پسماند عادی و اشخاص حقیقی و حقوقی مسئول مراکز و مجتمع هایی که پسماند عادی تولید می کنند ، از قبیل ساکنین منازل ، مدیران و متصدیان مجتمع ها و شهرک ها و اردوگاه ها ، سربازخانه ها ، واحد ها و مجتمع های تجاری ، خدماتی ، آموزشی ، تفریحی و تفرجگاهی در قبال مدیریت اجرایی پسماند عادی پاسخگو بوده و ملزم به رعایت مقررات و شیوه نامه های آیین نامه می باشند .

ماده 9

کلیه اشخاص حقیقی و حقوقی که مبادرت به عملیات ساختمانی و عمرانی از هر قبیل در سطح شهر ، روستا و بخش می نمایند ، باید مقررات و شیوه نامه های مربوط در خصوص جداسازی ، ذخیره و انتقال نخاله های ساختمانی را رعایت نمایند .

ماده 10

بخشداری ها باید بر اساس شیوه نامه های ارسالی از طرف وزارت کشور نسبت به جمع آوری ، حمل و دفع پسماند های عادی بین راهی از قبیل پسماند های رستوران ها ، پمپ بنزین ها و سایر تاسیسات اطراف راه ها و حریم راه ها اقدام نمایند .

تبصره- راهداری ها باید در مدیریت پسماند های حریم جاده ها و اماکن بین راهی با بخشداری ها همکاری نمایند.

ماده 11

کلیه مراکز تولیدکننده پسماندهای ویژه همچنین تولید کنندگان جزء ویژه پسماند عادی ( خانگی ) باید نسبت به جداسازی انها همکاری نمایند.

ماده 12

تولیدکنندگان و واردکنندگان اقلام مشروح زیر باید پسماند حاصل از کالاهای خود را بازیافت نمایند . در صورتی که نتوانند به این امر اقدام نمایند ، باید برابر نیم در هزار ارزش کالا را همزمان با فروش و یا ورود به صندوق پرداخت نمایند . صندوق باید به نسبت بازیافت پسماند حاصل از هر یک از اقلام مزبور ، مبالغ دریافتی را در اختیار واحد های بازیافت کننده آن قلم از پسماند قرار دهد .

متخلفین به مجازات های تعیین شده در ماده (16) قانون محکوم خواهند شد .

1- مواد پلیمری از قبیل پلاستیک ها ، PET ، و لاستیک

2- کالاهای شیشه ای ، کریستال

3- اشیای ساخته شده از فلزات ساده و آلیاژی

4- اشیای ساخته شده از چوب و نئوپان

5- كالاهای ساخته شده از کاغذ و مقوا

6- انواع روغن های روانکار

7- کالاهایی که حداقل از دو جزء شیشه ، فلز ، پلیمر ، سلولز تشکیل شوند .

8- لوازم برقی و الکترونیکی

9- انواع مصالح ساختمانی از نوع کانی های غیر فلزی

تبصره1- واحدهای تولیدی که از مواد اولیه بازیافتی استفاده می کنند ، به ازای استفاده از اینگونه مواد از پرداخت مبلغ تعیین شده معاف خواهند بود .

تبصره2- واحدهای تولیدی که محصولات خود را صادرمی کنند و یا وارد کنندگانی که کالای خود را مرجوع می کنند ، به ازای میزان کالای صادرشده و یا مرجوعی، از پرداخت مبلغ تعیین شده معاف خواهند بود .

تبصره3- تجدیدنظر در اقلام و مبلغ مذکور حسب مورد پس از طرح در کارگروه ملی با پیشنهاد سازمان و تصویب هیئت وزیران خواهد بود .

ماده13

تولیدکنندگان ، وارد کنندگان و کسانی که مسئولیت بسته بندی مواد و محصولاتی که منجر به ایجاد پسماندهای ویژه می گردند ( از جمله سموم و کود های شیمیایی ) باید نحوه استفاده ، نگهداری ، حمل و نقل و دفع پسماند های حاصل از مصرف و نیز اشیاء و مواد آلوده شده به آنها را پس از تایید مراجع ذیربط بر روی بسته بندی درج نمایند .

ماده 14

وزارت امور اقتصادی و دارایی باید از طریق گمرکات، از ورود کالاهایی که بر اساس فهرست اعلام شده از سوی سازمان ، دارای پسماند ویژه غیر مجاز می باشد جلوگیری نماید .

ماده 15

سازمان باید نسبت به تدوین فهرست کالاهایی که پس از مصرف ، پسماند بیشتر یا پسماند با بازیافت مشکل تر و یا پسماند خطرناک ایجاد می کنند اقدام و شیوه نامه نحوه مدیریت آنها را تهیه و حسب مورد به دستگاه ذیربط اعلام نماید .

ماده 16

مؤسسه استاندارد باید ظرف یک سال پس از ابلاغ این آیین نامه استاندارد های زیر را تدوین نماید :

1- استاندارد کاغذ و پلاستیک بازیافتی و موارد مجاز استفاده آنها از جنبه های فنی و بهداشتی .

2- استاندارد های کود آلی به خصوص کود کمپوست حاصل از پردازش پسماند های عادی و کشاورزی .

3- استاندارد تاسیسات و تجهیزات مرتبط با مدیریت پسماند ها از جمله دستگاه های زباله سوز و نوع پسماند های موردپذیرش از جنبه فنی و بهداشتی .

4- استاندارد علایم نشان دهنده نوع و جنس پلاستیک ها و نیز پلاستیک های قابل تجزیه در طبیعت .

5- استاندارد سایر مواردی که حسب مورد از سوی کارگروه ملی پیشنهاد می شود .

ماده 17

واحدهای بازیافت که با ضوابط زیست محیطی سازمان تطابق داشته باشند ، از حداکثر تسهیلاتی که برای احداث و ادامه فعالیت واحد های صنعتی در نظر گرفته می شود برخوردار خواهند بود .

تبصره1- در صورت پرداخت هرگونه یارانه یا تعلق نرخ ترجیحی برای حمایت از انواع کود شیمیایی ، کودهای کمپوست نیز به همان میزان بهره مند خواهند شد .

تبصره2- وزارت نیرو باید برق حاصل از بازیافت را بر اساس تصویب نامه شماره 16825/ ت 33188 مورخ 8/4/1384 خریداری نماید .

ماده18

سازمان مدیریت و برنامه ریزی باید با همکاری دستگاه های اجرایی ذیربط در هر مورد ، نسبت به تشخیص صلاحیت مشاوران و پیمانکاران ذیصلاح حقیقی و حقوقی اقدام نماید .

ماده 19

تولیدکنندگان پسماند های ویژه مندرج در جدول شماره(1) ملزم به کاهش مقدار و یا شدت آلودگی پسماندها مطابق جدول مذکور بوده و باید پسماند تولیدی و ظرفیت فعالیت خود را در فرم های اظهار نامه ثبت و به سازمان گزارش نمایند .

جدول مذکور حسب مورد با پیشنهاد سازمان ( کارگروه ملی ) و تصویب هیئت وزیران قابل تغییر می باشد .

متخلفین از مفاد این ماده به حداکثر مجازات مقرر در ماده(16) قانون محکوم خواهند شد . سازمان باید ظرف مدت شش ماه پس از ابلاغ این آیین نامه ، نسبت به تهیه فرم های اظهارنامه مربوط اقدام نماید .

ماده 20

کلیه تولیدکنندگان ، واردکنندگان و توزیع کنندگان کالا و مواد باید مشخصات ، مقدار و نحوه مدیریت پسماند ویژه خود را به شرح مندرج در اظهار نامه، به سازمان و دستگاه ذیربط ارائه نمایند . متخلفین از مفاد این ماده به مجازات های مقرر در ماده (16) قانون محکوم خواهند شد .

ماده 21

پسماندهای دامپزشکی به عنوان پسماند ها ی ویژه کشاورزی، مشمول ماده (11) قانون می باشند .

ماده 22

سازمان باید با رعایت ماده (11) قانون بر اساس کمیت و کیفیت پسماندهای ویژه صنعتی ، محل های مناسب دفع آنها را مطالعه و به وزارتخانه های کشور و صنایع و معادن پیشنهاد نماید .

ماده 23

سازمان باید ضوابط زیست محیطی محل های دفع و دفن پسماند ها اعم از ویژه و عادی را تعیین و به دستگاه های ذیربط اعلام نماید .

ماده 24

سازمان حسب مورد مرجع تشخیص حد تبدیل پسماند ویژه و عادی به یکدیگر بر اساس تعیین میزان و غلظت عامل خطرناک در پسماند می باشد .

ماده 25

دستگاه های ذیربط باید قبل از صدور مجوز محل دفن زباله ها و پسماندها نسبت به استعلام و اخذ تاییدیه وزارت نیرو در زمینه عدم تاثیر پذیری منابع آبی اقدام نماید .

ماده 26

سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور باید در شرح خدمات مشاوران تهیه کننده طرح های توسعه و عمران ، اجرای تبصره (1) ماده (12) قانون را منظور نماید .

ماده 27

وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی باید تا شش ماه پس از ابلاغ این آیین نامه ، معیارها و ضوابط موضوع ماده (5) قانون را تهیه و ابلاغ نماید .

ماده 28

مدیریت اجرایی پسماند ها باید از خدمات کارشناسان و متخصصین واجد شرایط ( به طور ترجیحی بهداشت محیط و محیط زیست ) استفاده نمایند .

ماده 29

مراجع مسئول موضوع ماده (7) قانون مدیریت پسماند ها به منظور کنترل انتشار آلودگی های ناشی از انتقال زباله ها و پسماند ها به منابع آبی به ویژه منابع تامین کننده آب شرب ، از دفع پسماندهای موجود در آبراهه ها ، منابع آبی و مخازن پشت سد ها جلوگیری نمایند .

ماده 30

سوزاندن پسماند در محیط آزاد و یا در پسماند سوزهای غیر استاندارد و مغایر با ضوابط و شیوه نامه های مربوط، ممنوع است .

ماده 31

تخلیه کنندگان پسماند های ویژه در اماکن غیر مجاز و همچنین خودروهای تخلیه کننده پسماند های ویژه حسب مورد ، به حداکثر مجازات های تعیین شده در مواد (16) و (20) قانون محکوم خواهند شد .

ماده 32

سازمان باید تا یک سال پس از ابلاغ این آیین نامه ، بانک اطلاعاتی جامع پسماندها را با همکاری دستگاه ها و مدیریت های اجرایی ذیربط تهیه نماید .

ماده 33

نقل و انتقال درون مرزی پسماند های ویژه، تابع آیین نامه اجرایی حمل ونقل مواد خطرناک ( موضوع تصویب نامه شماره 44870/ت22029ه مورخ 27/12/1380 هیئت وزیران ) و اصلاحیه های بعدی آن خواهد بود .

ماده 34

کلیه اشخاص حقیقی و حقوقی که مبادرت به نقل و انتقال برون مرزی پسماندهای ویژه می نمایند باید مفاد کنوانسیون بازل را رعایت نموده و اطلاعات لازم را در اختیار سازمان ( مرجع ملی کنوانسیون بازل ) قرار دهند . اشخاص حقیقی و حقوقی که مفاد کنوانسیون را رعایت نکنند یا اطلاعات نادرست به سازمان ارائه نمایند به حداکثر مجازات های تعیین شده در ماده (16) قانون محکوم خواهند شد .

ماده 35

زباله های دریایی و مصالح لایروبی دریایی تابع ضمیمه پنجم کنوانسیون MARPOL و کنوانسیون دفع مواد زاید در دریا بوده و کارگروه ملی باید در تدوین ضوابط و شیوه نامه های مربوط ، مفاد کنوانسیون مزبور را لحاظ نماید .

ماده 36

نیروهای انتظامی و مامورین سازمان ، همچنین مامورین وزارت کشور ، شهرداری ها، دهیاری ها و بخشداری ها در صورتی که وظایف ضابطین قوه قضائیه را زیر نظر دادستان تعلیم گرفته باشند از لحاظ اجرای قانون و آیین نامه و شیوه نامه های ناشی از آن در ردیف ضابطین قوه قضائیه قرار می گیرند. وزارتخانه های کشور و دادگستری باید زمینه های آموزش ، تنظیم و تدوین شیوه نامه نحوه اقدام ماموران مذکور را فراهم آورند . مامورین وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ، وزارت جهاد کشاورزی ، وزارت نیرو باید نسبت به شناسایی، گزارش و پیگیری از تخلف های مرتبط با این قانون اقدام نمایند .

ماده 37

دستگاه های مذکور در تبصره ماده (6) قانون باید در اجرای تکالیف این تبصره ، برنامه سالانه خود را تنظیم و اعتبارات لازم را پیش بینی تا در قانون بودجه گنجانده شود .

ماده 38

سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور باید اعتبارات لازم جهت اجرایی شدن این آیین نامه را در لوایح بودجه پیش بینی نماید.